Posts tonen met het label 2008 China. Alle posts tonen
Posts tonen met het label 2008 China. Alle posts tonen

zondag 7 december 2014

2008 China OVERZICHT


chinaChina

6 - 24 oktober 2008
Anders dan Anders, Lufthansa

klik hieronder voor een gedetailleerd reisverslag

InleidingGuilin
BeijingLongsheng
Xi’anYangshuo
KunmingGuangzhou
DaliMacao
LijiangHongkong
ZhongdianAlgemeen


woensdag 12 november 2014

Naar China

banner ok.gif
Toen ik klein was, spraken we over Amerika als een ver, onbereikbaar en dus zeer intrigerend land. De USA was voor vele emigranten het beloofde land, maar vooral door diegenen die er nooit geweest waren, werd het ook afgeschilderd als een harde, gevoelloze en dus onaantrekkelijke, ja zelfs gevaarlijke maatschappij. Intussen is de wereld veel kleiner geworden. We zijn verschillende keren in de Verenigde Staten op vakantie geweest en onze mening is totaal herzien. We zijn van verschillende facetten (niet alle!) van de Verenigde Staten zelfs gaan houden. Vandaag heeft voor ons China zo’n beetje de plaats ingenomen van de USA: even ver en onbereikbaar, even mysterieus en minstens net zo controversieel. Het stond dus al een tijdje op ons lijstje van toekomstige reisbestemmingen. Lange tijd was reizen naar China echter niet zo evident, maar ook daarin was de laatste jaren verandering gekomen. Daarenboven hoorden we van een aantal vrienden en kennissen die er geweest waren, zeer enthousiaste verhalen en ons besluit stond vast: volgend jaar zou het China worden. 
Het kostte ons geen moeite om een reisorganisatie te kiezen. Eerdere ervaringen metAnders dan Anders (Zuid-Afrika, Thailand en Peru) waren zo goed meegevallen dat we zelfs niet elders gingen kijken. In november, bijna een jaar op voorhand, schreven we ons in. Toen Johan en Rita, die we leerden kennen op de reis naar Peru, van onze plannen hoorden, besloten ze mee te gaan. Tot onze grote vreugde, want zo waren we meteen verzekerd van aangenaam gezelschap. Op de voorstelling van het programma in Gent in januari 2007 werd ons enthousiasme definitief opgewekt en we maakten er ook kennis met Tom, onze toekomstige reisbegeleider.  
De aanloop naar oktober was zeer tumultueus. Eerst was er op 22 september de geboorte van Louisa, ons eerste kleinkind en alle drukte en aangename verplichtingen die daarmee gepaard gaan en dan was er de financiële crisis, die ons tot het laatste moment in onzekerheid hield over het lot van Fortis en een (klein) deel van onze spaarcenten. Daarenboven hadden we op weergebied een grijze en sombere zomer achter de rug en ondanks een kleine opflakkering in september, was de laatste week vóór ons vertrek koud en nat. We hunkerden dus naar vakantie!

Reisroute China















De voorbereiding (1)

Nog nooit zijn we zo goed voorbereid op reis vertrokken als dit jaar. Dat komt natuurlijk omdat we vooraf meer wilden weten over de geschiedenis en de cultuur van China, dat onmetelijke, verre en toch nog steeds mysterieuze land. Tot voor enkele jaren was het overigens nooit in ons hoofd opgekomen om er heen te reizen, het was in onze ogen een gesloten, onvriendelijk, arm en onderontwikkeld land waar nauwelijks toeristische accommodatie aanwezig was en waar je hooguit een primitief en vooral onhygiënisch onderkomen kon vinden. Om van het sanitair nog maar te zwijgen… Vooral de gebeurtenissen van de jongste halve eeuw onder de culturele revolutie van Mao Zedong en het strakke communistische regime hadden voor dit beeld gezorgd. Ik las verschillende boeken over deze periode (o.a. Wilde Zwanen van Jung Chang, Het Lelietheater van Lulu Wang en Dochter van de Rode Zon van Jaia Sun-Childers) en was zo gechoqueerd door de wreedheid ervan dat ik me begon af te vragen of dit land wel ons bezoek verdiende. Nee, China stootte me evenveel af dan het me aantrok. Om beter te begrijpen, las ik een boek over de geschiedenis van China en een over het hedendaagse China. Verder las ik Chinese mythen en sagen en zelfs een beetje Chinese poëzie. En ik werd steeds meer geïntrigeerd. 
De laatste jaren bereikten ons echter steeds andere, meer positieve verhalen. China had een totale metamorfose ondergaan en was nog steeds bezig met een sensationele economische opmars. Ja, het was niet alleen een enorme potentiële markt voor de Amerikaanse en Europese industrie, maar het vormde zelfs meer en meer een bedreiging voor de westerse economie. De Olympische Spelen in Beijing deze zomer hadden hier het overweldigend bewijs van geleverd. Jarenlang had China zich hier op voorbereid en Beijing was intussen omgetoverd tot een moderne wereldstad. De spelen waren een groot succes: een vlekkeloze organisatie en een zonnige en kleurrijke sfeer. Vooral de sensationele openingsceremonie in een regie van Zhang Yimou had de wereld met verstomming geslagen. Dit kon tot nu geen enkel land evenaren, zegden velen. 
Maar in de aanloop naar diezelfde Olympische Spelen liet China ook zijn ander gelaat zien: meedogenloos werden duizenden mensen uit hun huizen verdreven om plaats te maken voor de olympische stadions; in Tibet werd de opstandige bevolking bloedig teruggewezen en de grenzen werden voor buitenlanders volledig afgesloten. China zou kost wat kost een goede indruk maken op de wereld en alle negatieve kanten van het land moesten verborgen blijven voor de buitenlandse pers.  Het gevolg was natuurlijk dat we hier overspoeld werden door kritische tv-reportages en krantenberichten: de onverbiddelijke repressie van dissidenten door het centrale bestuur, de ongebreidelde vervuiling van het milieu, de uitbuiting van miljoenen arbeiders bij de bouw van de olympische accommodaties, de onveilige Chinese producten, het melkpoederschandaal en nog veel meer.  China werd daarenboven zwaar door het noodlot getroffen toen in de  maand mei in de provincie Sechuan een aardbeving het leven kostte aan tienduizenden mensen, maar ook daarvoor kreeg de Chinese staat zware kritiek te verduren omdat corrupte lokale partijfunctionarissen er onveilige scholen hadden laten bouwen. Beijing deed echter zijn uiterste best om zichzelf lof toe te zwaaien voor de efficiënte hulpverlening en voor de nieuwe openheid naar de buitenlandse pers. Meer dan ooit werden de positieve klanken over China overstemd door negatieve berichten. De regering deed dan ook haar best om het Chinese imago op te poetsen: om de verontreiniging te verminderen werden talloze fabrieken gesloten, het verkeer in Beijing werd gehalveerd, er werd zelfs gezegd dat ze kunstmatig regenval uitlokten om de lucht te zuiveren. Ook de bevolking werd “de les gespeld”: spuwen en rochelen werd verboden, kledij met meer dan 3 verschillende kleuren werd afgeraden, enz. Steeds meer werden we geïntrigeerd door dit land en werden we nieuwsgierig om een en ander met onze eigen ogen te gaan bekijken. 

Terug naar 2008 China OVERZICHT

De voorbereiding (2)

De grote persbelangstelling vóór de Olympische Spelen was een echte buitenkans om ons op deze reis voor te bereiden. Elke krant en tijdschrift publiceerde een China Special (De Standaard, Elseviers, Knack Magazine, National Geographic, Bild Zeitung...) die ik stuk voor stuk kocht. Op tv zagen we talloze interessante documentaires die alle facetten van China belichtten. Zo zagen we Wild China, een prachtige BBC-reeks over de Chinese natuur; China voor Beginners van de VRT waarin Lulu Wang telkens met een bekende Vlaming een ander facet van de Chinese samenleving belichtte; een vierdelige reeks over het leven van Mao Zedong op Arte. Op de VPRO maakten we kennis met enkele programma’s van deChinese televisie en verder zagen we documentaires over de meest uiteenlopende onderwerpen: het Onderwijs in China, het Grootste Chinese Restaurant ter Wereld, Ouder Worden in China, Kinderroof in China, en de Chinese Justitie.  We zagen een aantal prachtige Chinese speelfilms zoals Het Rode Korenveld en Happy Times van Zhang Yimou; het typisch Chinese epos Crouching Tiger, Hidden Dragon van Ang Lee; de romantische films Balzac en het Chinese Naaistertje van Dai Sijie en Together van Kaige Chen en natuurlijk de westerse spektakelfilms over China zoals The Last Emperor van Bertolucci, Kundun van Martin Scorsese en 7 Days in Tibet van Jean-Jacques Anneau. Stilaan hadden we China van zowat alle kanten belicht gezien en vertrokken we uiteindelijk met toch iets meer begrip en inzicht in de complexe achtergronden van het moderne China. Onze nieuwsgierigheid was er niet minder door geworden, in tegendeel. 
Kort voor afreizen ontmoetten we nog Wim en Els, die pas uit China terugkwamen. Zij hadden de reis helemaal zelf uitgestippeld en waren op hun eentje door China getrokken. Ook zij waren zeer enthousiast en hadden eigenlijk alleen maar positieve verhalen. Hun enthousiasme werkte zo aanstekelijk dat we nog nauwelijks konden wachten om te vertrekken. Nu alleen nog de koffers pakken. Daarbij moesten we erover waken dat we het maximum gewicht van 20 kilo per valies niet overschreden en aangezien we in deze periode van het jaar in China alle weer konden verwachten, moesten we toch wat warme en regenkledij meenemen. Niet eenvoudig, maar mits een paar nieuwe aankopen (een ultralichte Samsonitekoffer, een sportieve regenvest, licht en sneldrogend ondergoed,...) slaagden we er toch in om onder de limiet te blijven. Er was zelfs nog marge om souvenirs mee te brengen…

Terug naar 2008 China OVERZICHT

Een moeizame start

Maandag 6 oktober 2008
Eindelijk is het zo ver, vandaag begint de lang verwachte reis naar China. Normaal gezien zouden we niet vroeg moeten opstaan, want ons vliegtuig vertrekt maar in de namiddag, maar een nationale actie van de vakbonden beslist er anders over. Ze protesteren tegen de voortdurend dalende koopkracht. Het openbaar vervoer ligt lam en er wordt een grote verkeerschaos voorspeld in en rond Brussel. Daarenboven is het niet duidelijk of er ook op Zaventem acties zullen zijn en daarom heeft Anders dan Anders op veilig gespeeld en beslist om de vlucht naar Frankfurt te vervangen door een autocar. Dit heeft tot gevolg dat we al om 8 uur op de luchthaven moeten zijn. Om ook niet verrast te worden door files op de Brusselse ring, besluiten we om al om 5.30 uur thuis te vertrekken. Ik mag er niet aan denken dat we nerveus in de file zouden staan, laat staan onze bus missen. Neen, dan liever een uur te vroeg in Zaventem. We worden mooi op tijd opgehaald door het shuttlebusje van Begoniareizen - we boekten onze reis bij hen omdat zij gratis luchthavenvervoer bieden. Er is druk verkeer op de E40 naar Brussel, maar we hebben geen oponthoud zodat we om 6.20 uur al op de luchthaven zijn. 
We zien één voor één de andere medereizigers binnenkomen (gemakkelijk te herkennen aan de Ander dan Anders-stickers op hun bagage) en weldra komen ook onze vrienden Johan en Rita aan, nog een beetje bleekjes want hun taxi had op de ring ei zo na een aanrijding. Zo had hun Chinareis zéér vroegtijdig kunnen eindigen. Algauw tellen we 20 man, nog 2 te kort. Intussen is ook Marleen van Master Tours aanwezig, die ons moet uitgeleide doen. Zij zal ons zelfs vergezellen tot in Frankfurt. Het ontbrekende koppel laat nog steeds op zich wachten en erger nog, om 9 uur hebben ze nog geen enkel teken van leven gegeven. China 1Marleen beslist dan maar wijselijk van te vertrekken, want we mogen onder geen beding te laat komen in Frankfurt. Het verkeer rond de luchthaven zit echter intussen helemaal strop. We staan stil in de file wanneer om 9.15 uur eindelijk het afwezige koppel belt: ze zijn aangekomen op de luchthaven en vragen waar wij gebleven zijn. Marleen zegt dat we ruim een uur gewacht hebben en dan echt moesten vertrekken. Zij hadden... in de file gestaan! Uiteindelijk brengt een taxi hen tot bij de bus en we stoppen even op de vluchtstrook om hen te laten instappen. Niet echt de beste entree in een groep, vind ik. Achteraf komt echter gauw alles in zijn plooien en het incident is helemaal vergeten. De busrit verloopt vlot. Van Brussel gaat het over Luik naar Aachen en om 11.15 uur houden we een stop voor een snelle hap. Stilaan krijgen we een beetje een zicht op de samenstelling van de groep: ik hoor vrij veel Antwerps, maar ook wat Westvlaams. Er zijn geen Oostvlamingen bij, lijkt me, en ook geen Limburgers. We krijgen nog een lief sms-je van Paul en Erna, die ons een goede reis wensen. Na een half uurtje reizen we verder. Het is zwaarbewolkt en af en toe valt er wat regen. We rijden door een heuvelachtig landschap dat al mooie herfstkleuren begint te vertonen. Hopelijk is het ook zo in China. Het gaat langs Bad-Neuenahr, Koblenz en Limburg naar Frankfurt, waar we om 14.30 uur aankomen. Dit is een immense luchthaven, één van de belangrijkste van Europa. Men is volop met verbouwing en uitbreiding bezig, een enorme bouwwerf. Onze vlucht naar Beijing is pas om 17.20 uur, dus we hebben een zee van tijd. We checken in als groep en gaan op zoek naar de gate. Er is zeer weinig teChina 2beleven, dus het enige wat ons te doen staat is nog maar even in de krant lezen bij een koffietje. Nog gauw een telefoontje naar Hendrik - met Louisa is alles ok - en om 16.50 uur mogen we eindelijk aan boord gaan van de indrukwekkende Boeiing 747-400 van Lufthansa. Met zijn 70 meter lengte en 64 meter spanwijdte behoort dit vliegtuig tot de grootste en meest comfortabele toestellen, die vooral worden ingezet op transatlantische vluchten. Het biedt plaats aan 249 passagiers en zit bomvol. Om 16.55 uur gaan we de lucht in voor een vlucht van 7.813 kilometer, bestemming: Beijing. De vlucht zal in totaal 8 uren en 40 minuten duren en gaat over Berlijn, de Baltische Zee, Tallinn, Sint-Petersburg, Irkoetsk, Mongolië en natuurlijk een heel stuk over China. 
Tegen 20 uur krijgen we ons avondeten: als aperitief een glas witte wijn met een borrelhapje, daarna een ijsbergslaatje met tomaat, komkommer en een balsamico dressing; als hoofdgerecht is er kip in zwarte bonensaus met groene asperges en rijst met uiteraard een lekker glas rode wijn. De kip China 3smaakt half Chinees en half westers, dus eigenlijk het perfecte overgangsmenu om in de sfeer te komen. Om af te sluiten is er nog een lekker stuk appelcake en natuurlijk koffie. Klinkt allemaal aantrekkelijk en het is ook lekker, maar alles is natuurlijk op één klein dienblad samengeperst en in cellofaan verpakt. Maar goed, we laten het ons smaken en vragen ons achteraf nog een tweede glaasje rode wijn, kwestie van zo makkelijk mogelijk in te slapen. De verhalen van Arthur Japin helpen mij verder om de slaap te vatten en mede dank zij de ooglappen en een warme deken (de oordopjes vind ik té  hinderlijk) slaag ik er toch in om een paar uurtjes te slapen. Maar... om 0.30 uur gaan de lichten aan voor het ontbijt. Duidelijk tijd om onze klok te verzetten. In Beijing is het nu 6.30 uur. Nog twee uren te gaan.

We vliegen er meteen in

Dinsdag 7 oktober 2008                
Precies om 8.35 uur (het is hier 6 uren later dan in Brussel) landen we op de splinternieuwe, immens grote luchthaven van Beijing. Het is licht bewolkt tot zonnig en slechts 7°C. De vooruitzichten zijn echter 20° en meer. We worden opgewacht door Tom, onze reisleider en Maggy, de lokale gids. De eerste stappen op Chinese bodem zijn al indrukwekkend: deze prachtige, ultramoderneChina 4luchthaven is gebouwd tegen de Olympische Spelen en dus nog geen half jaar in gebruik. Het is de grootste luchthaventerminal ter wereld. Er is een zee van ruimte, maar eigenlijk weinig drukte. Voor het ophalen van onze bagage moeten we een trein nemen, die ons enkele kilometer verder brengt in een reusachtige hall. Overal hangen nog de kleurrijke vlaggen en reusachtige borden van de Olympische Spelen: “One World, One Dream”. Buiten staat een moderne, comfortabele bus ons op te wachten die ons naar het hotel zal brengen. Het is één van de vele nieuwe bussen die Beijing ook aan de Spelen te danken heeft. Om 9.30 uur zijn we op weg over de ook al splinternieuwe autosnelweg die recht naar het stadscentrum leidt. Twee maal drie rijvakken en mooi China 5aangeplante zij- en middenbermen. Onze gids vertelt ons dat Beijing door de Olympische Spelen een sensationele gedaanteverandering heeft ondergaan: de stellingen, doeken en bouwwerven, die jarenlang hele wijken verborgen hielden, zijn plots verdwenen en tonen nu mooi aangelegde parken en indrukwekkende moderne architectuur van de meest befaamde, vaak westerse architecten, al staan er ook heel wat lelijke flatgebouwen. We wanen ons inderdaad eerder in Amerika dan in China en wat nog het meeste opvalt is de netheid: geen papiertje of wat dan ook op de grond. Dat blijft trouwens zo gedurende heel ons verblijf in Beijing, maar ook in de rest van China, zij het misschien hier en daar in iets mindere mate.  
Er is relatief weinig verkeer en de rit naar het hotel verloopt dan ook zeer vlot. Na een uurtje zijn we aan het Sunworld Dynasty Hotel aan de Wangfuying Avenue, op wandelafstand van het befaamde Tian’anmenplein.  Het is een vijfsterrenhotel met een imponerende lobby vol spiegelglanzende marmer. Het is er zeer stil en toch staat er overal een indrukwekkend aantal stijfdeftige personeelsledenChina 6opgesteld. We krijgen een uurtje om onze kamer in te nemen en ons wat te verfrissen na de lange reis. De kamers zijn recent gerenoveerd en natuurlijk voorzien van alle luxe. Er staat o.a. een groot flat screen tv en we maken vluchtig even kennis met de Chinese tv-programma’s. Ook hier waan je je in Amerika: een massa zenders en zeer veel reclame, maar daarnaast ook enkele merkwaardige, ouderwets aandoende tv-series die eerder aan volks parochiezaaltoneel doen denken. Om kwart vóór twaalf worden we terug in de lobby verwacht, want ondanks de vermoeiende reis, vliegen we er vandaag al meteen in. Als we het hotel buiten stappen valt meteen het groot aantal fietsers op, al zijn zij al lang niet meer in de meerderheid. Die wordt ook hier opgeëist door koning auto; geen aftandse rammelkarren, maar goed verzorgde, blinkende limousines waarin Volkswagen, Peugeot en Audi de sterkst vertegenwoordigde Europese merken zijn. Zij hebben hier dan ook hun eigen fabrieken en duidelijk al een groot deel van de Chinese markt veroverd. Verder lijken er mij meer Japanse dan Chinese merken rond te rijden. 
De bus brengt ons naar een restaurant in de buurt van het Zomerpaleis. Hier maken we voor het eerst kennis met de Chinese manier van eten: we nemen plaats aan grote ronde tafels met in het midden een glazen tafelblad dat kan ronddraaien. China 7Van zodra we neerzitten wordt de tafel vol gezet met schotels met allerlei gerechten. Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen soep, voor- en hoofdgerechten. Zo komt er o.a. gelakte eend, runds- en varkenvlees, kip, haaienvinnensoep, chop soi, lotuswortel en natuurlijk een grote kom rijst op tafel. Het is de bedoeling dat iedereen zichzelf bedient naar eigen smaak en door het draaien aan het tafelblad het gewenste gerecht dichterbij brengt. Vervolgens vul je met je stokjes (we kunnen desgewenst een vork of lepel krijgen, maar we laten ons niet kennen…) een klein kommetje. Verder heeft iedereen een klein bordje, maar dat blijkt alleen te dienen voor de restjes en het afval. En dat is er wel want alle gevogelte is zonder meer in kleine stukjes gekapt zodat er in elk brokje wel een beentje zit.  Het is helemaal niet onbeleefd om iets met je vingers te nemen en voor de Chinezen getuigt het zelfs van een goede maaltijd als de tafel er achteraf als een slagveld uitziet. Om te drinken heb je een glas en een theekopje en je drinkt beide door elkaar. Wij hebben bij iedere maaltijd de keuze tussen één glas water, bier of frisdrank. Je kan natuurlijk steeds bijbestellen, maar daarvoor moet bijbetaald worden. We zitten voor het eerst met de groep aan tafel en er wordt meteen gezellig gebabbeld.

Terug naar 2008 China OVERZICHT

Zomerpaleis

Dinsdag 7 oktober 2008 (2)
Na het eten brengt de bus ons naar het Zomerpaleis. Dit is niet alleen een paleis, het is een uitgestrekt park van 290 ha met niet minder dan 420.000 bomen en meer dan 3.000 gebouwen! 220 ha worden ingenomen door het kunstmatig Kunming Meer, dat destijds om de keizer te behagen werd aangelegd en met de schop werd uitgegraven. In een tijdspanne van 30 jaar werkten hier niet minder dan 600.000 mensen aan. Nauwelijks te geloven! Tijdens de Mingperiode liet keizer Qianlong in 1751 het paleis bouwen om zijn moeder een plezier te doen. In 1860 werd het paleis echter door het Frans-Engelse expeditieleger vernield, maar keizerin Cixi gebruikte het geld van de marine om het opnieuw op te bouwen. Tijdens de Bokseropstand werd het echter opnieuw vernietigd. De huidige renovatie heeft het te danken aan de Olympische Spelen van 2008.
Het is zeer druk als we er aankomen. Hele groepen Chinese toeristen met rode, gele of groene petjes op volgen gedwee en keurig samengetroept het vlagje van hun gids. China 8Ook Tom heeft zo’n vlaggetje, want anders is het onmogelijk om in deze massa mekaar niet te verliezen. Vorige week was in China één van de schaarse vakantieweken en dan overspoelen massa’s boeren, zoals men de provinciebewoners hier noemt, de stad. Nu zijn de meesten terug vertrokken, maar blijkbaar toch nog niet allemaal. Er zijn natuurlijk ook groepjes westerse toeristen, maar die zijn toch eerder schaars. Tom blijkt een zeer onderlegde gids, maar ik mis jammer genoeg het grootste deel van zijn uitleg omdat ik voortdurend wil filmen. Zodoende hang ik ook steeds achteraan en moet ik moeite doen om de groep niet uit het oog te verliezen. Gelukkig zijn er de vlaggetjes. We wandelen langs het meer waarop de grote groene lotusbladeren dobberen. Jammer genoeg zijn ze uitgebloeid. Het weer is mooi en er heerst een lekkere temperatuur, China 9maar er hangt toch een lichte nevel (of is het smog?) over het meer. De wind speelt in de fijne, afhangende takken van ranke treurwilgen en samen met een typisch Chinees brugje op de voorgrond en de majestueuze tempels op de achtergrond vormen ze een schitterend decor. Op het meer bewegen zich toeristenboten met gele drakenkoppen voort tussen de talrijke kleine peddelbootjes waarop koppeltjes een pleziertochtje maken. Het doet denken aan een pretpark. Tom wijst ons op een geelbloeiende struik die een speciale zoete geur verspreidt: de osmanthus. Ze bloeit maar 2 weken per jaar en is vooral typisch voor Kunming waar ze in haar bloeitijd de hele stad parfumeert. Deze hier is bijna uitgebloeid en verspreidt nog slechts een vage geur. 
Alle gebouwen zijn kleurrijk gerestaureerd tegen de Olympische Spelen en soms zien ze er net een beetje té nieuw uit. Hoogtepunt is de overdekte Schilderijengalerij, die werd gebouwd om beschut tegen regen en zon van het ene gebouw China 10naar het andere te wandelen. Ze is 728 meter lang en op de kleurrijk beschilderde balken liet de keizer meer dan 14.000 tafereeltjes schilderen. We wandelen langs het meer tot aan het beroemde Marmeren Schip, dat wat tegenvalt, want het ligt er wat verwaarloosd bij. Hier nemen we een van de drakenboten om terug te keren en de zon begint al wat te zakken als we bij de elegante Brug met de 17 Bogen aankomen. Hier maken heel wat toeristen een romantisch avondwandelingetje terwijl een paar vliegeraars prachtig gekleurde vliegers in diverse vormen de lucht in laten. Mooi voor foto en film! Intussen is de zon verdwenen en er waait een fris windje. 
China 11











Op de terugweg naar het hotel komen we langs de Olympische site met het intussen beroemde Vogelneststadion en de Water Cube. Er is nog steeds een specialevergunning nodig om de site te betreden, maar daar hebben wij de tijd niet voor. Onze bus houdt wel even een fotostop aan de overkant van de drukke ringweg zodat we toch nog een indruk krijgen van de prachtige moderne bouwwerken. En dan wringen we ons door het drukke verkeer richting hotel. Beijing telt niet minder dan 5 ringwegen. De echte binnenstad ligt binnen de eerste en tweede ring. Het is bijna 18 uur als we terug in het hotel zijn, waar ons een uurtje rust gegund wordt. Ondanks alles voelen we ons helemaal niet moe, in tegenstelling tot de meeste andere leden van de groep. We gaan toch even op bed liggen, maar van slapen is natuurlijk geen sprake.

Terug naar 2008 China OVERZICHT

Pekingeend

Dinsdag 7 oktober 2008 (3)
Om 19 uur vertrekken we te voet naar een restaurant in de buurt waar we zullen kennismaken met de befaamde Pekingeend. Het Quanjude Wangfujing Roast Duck restaurant is een van de beste Pekingeendrestaurants van de stad. Ooit sloten hier Henry Kissinger en Zhou Enlai een historisch akkoord van toenadering tussen China en de Verenigde Staten. Een historische plek dus.  Het restaurant ligt in een zijstraat van een drukke winkelstraat. Het is een mastodont waar plaats is voor niet minder dan 800 gasten. In de entreehall staat een enorm bloemstuk en massaal veel personeel. Normaal moet je hier een nummertje trekken en je beurt afwachten, maar voor ons is er een zaaltje gereserveerd. Dames in rode zijden vestjes begeleiden ons door een aantal gangen naar de lift en we nemen plaats in een chique gedecoreerd, typisch Chinees decor. Ook hier weer de ronde tafels waaraan we telkens met 8 man plaats nemen. Tom zegt dat de eend die we hier zullen eten, op geen enkele manier te vergelijken is met wat we mogelijk al eerder gegeten hebben. Hier is dat een zorgvuldig uitgevoerd ritueel waarbij de eend in al haarChina 12onderdelen geserveerd wordt, tot de kop, het vel, de poten en de ingewanden toe. Zelfs de zwemvliezen komen in schijfjes gesneden op tafel. Een kok komt ter plaatse de eend vakkundig van het krokant gebakken vel ontdoen en vervolgens het vlees in dunne schijfjes snijden. Een vrouwelijk personeelslid doet ons voor hoe Pekingeend gegeten wordt: je neemt een klein pannenkoekje en wikkelt er een paar stukjes vlees in samen met reepjes ui en augurk, wat look en zout en een beetje zwarte bonensaus. Dan vouw je het pannenkoekje dicht en eet het zoals een boterham. Alleen… dat alles met behulp van stokjes!  Niet eenvoudig, maar dat lukt de meesten toch zonder al te veel te knoeien. Verder staat op tafel een ontelbaar aantal bordjes met o.a. twee soorten soep, drie dessertjes, brood en natuurlijk de andere, minder smakelijke onderdelen van de eend. China 13Die kan je tussendoor verorberen, maar behalve het knapperige vel is daar eerlijk gezegd niet veel aan. We drinken er, door elkaar, zoete rode wijn, bier en jasmijnthee bij. Als klap op de vuurpijl wordt ons nog een gefrituurde schorpioen geserveerd als extraatje. Duidelijk geen spek voor elke bek, want verschillende leden van de groep laten die voor wat ze zijn. Wij wagen er ons wél aan en moeten toegeven dat ze niet slecht smaken, al is het meer frituurvet dan iets anders. Toch wel een hele ervaring. 
Als we buiten komen gonzen de Wangfujing Street en de Jinyu Lane, het autovrije winkelgebied, van de drukte. Iedereen is moe en trekt onmiddellijk naar het hotel, maar wij besluiten om onder ons tweetjes nog even rond te kuieren. Het is een zachte avond. Flikkerende lichtreclames doen aan een westerse grootstad denken; enkel de Chinese karakters verraden dat we in China zijn. Hier vind je grote, moderne winkels met de meest exclusieve merken zoals Armani, Gucci, Tag Heuer, Nike, enz. In een zijstraat komen we bij de Donghuanmen Night Market, een lange rij eetkraampjes waarin verkopers luidkeels hun waren aanprijzen. Ze zijn allemaal uitgedost in hetzelfde rode pakje en dragen dezelfde rode petten. China 14Zeer ordevol georganiseerd, maar toch een gezellige chaos. Je weet niet wat je hier allemaal ziet: overal staan grote schotels met bereide gerechtjes en staan potten en pannen te koken of te pruttelen. De frituurolie verspreidt een niet zo aantrekkelijke geur. We zien champignons, pannenkoekjes, soepen, noedels, allerlei brochettes met groenten, fruit en natuurlijk sprinkhanen, rupsen, wormen, enz. Mooi om zien, maar we hebben vanavond al voldoende geëxperimenteerd en laten alle verleidingen wijselijk aan ons voorbij gaan. Plots vallen er enkele grote regendruppels en we besluiten naar het hotel terug te keren. Het is trouwens al kwart voor tien en de dag heeft al lang genoeg geduurd. We zullen ongetwijfeld goed slapen. Het is niet te geloven wat we vandaag al allemaal te verwerken gekregen hebben. Op één dag (eigenlijk nog maar een halve…) heb ik al een hele videocassette vol gefilmd. Als het aan dit tempo verder gaat, heb ik cassettes te weinig!

Terug naar 2008 China OVERZICHT

Tian'anmen

Woensdag 8 oktober 2008 (1)
Vandaag begint ons programma om 8 uur. Anders dan Anders heeft de gewoonte ons te wekken anderhalf uur vóór het vertrek, dus we moeten al om 6.30 uur opstaan. Als we in de ruime patio van het hotel komen, blijkt iedereen al aan tafel te zitten. Zij hebben blijkbaar allemaal minder tijd nodig voor hun toilet dan wij, ofwel staan ze nog vroeger op. We besluiten om voortaan ook de wekker een half uurtje vroeger te doen aflopen. Het ontbijtbuffet is uiteraard zeer uitgebreid, maar we laten toch maar de Chinese kant links liggen. Er is trouwens voldoende variatie aan de westerse kant. Kaas is er evenwel niet. De Chinezen schijnen namelijk geen melk te kunnen verdragen omdat er een stof in zit die hun gestel niet kan verteren, alhoewel daar bij de jeugd verandering schijnt in te komen. Daarenboven mijden we de melkproducten gezien het recente voedselschandaal waarbij duizenden mensen een nieraandoening hebben gekregen en een tiental baby's zelfs gestorven zijn doordat er melamine aan het melkpoeder was toegevoegd. Gelukkig blijkt de boter uit Nieuw-Zeeland te komen, dus daarmee lopen we geen gevaar. Ik kan het wel niet laten om een "honderdjarig ei" te proeven. Het is een hard gekookt eendenei dat in een mengsel van kalk, as, zout en rijstkaf twee tot vier maanden houdbaar gemaakt wordt. Het ziet er dan ook grijs uit en de smaak is ronduit afschuwelijk. De buitenkant is krokant, en dan blijkt dat dit de schaal is. Ik weet niet of je die inderdaad mee moet opeten, maar ik laat het hele ei toch maar verder onaangeroerd. 
We vertrekken stipt om 8 uur voor het hoogtepunt van ons bezoek aan Beijing: het Tian'anmenplein en de Verboden Stad. Het weer is prachtig: een helderblauwe lucht en geen wolkje te bespeuren. Dat is voor Beijing zeer uitzonderlijk want normaal hangt er boven de stad een grijze smog die wordt veroorzaakt door de enorme luchtbezoedeling. Tijdens de Olympische Spelen waren hele fabrieken gesloten en werd het autoverkeer gehalveerd door auto's met even en oneven nummerplaten beurtelings te verbieden. Deze maatregelen zijn intussen opgeheven, maar men overweegt om het verkeer definitief te beperken waarbij elke auto maar vier dagen op vijf zou mogen rijden. Maar dat is nog niet ingevoerd, dus we mogen ons met dit weer echt gelukkig prijzen. China 15We maken een kort ritje per bus naar het Tia'anmenplein en maken kennis met de drukte van de stad. Er is veel autoverkeer, maar vooral het grote aantal voetgangers en fietsers op de kruispunten bieden een echt spektakel. In drommen staan ze voor de verkeerslichten en van zodra het licht op groen springt, schieten ze naar alle kanten het kruispunt op. Onbegrijpelijk hoe er in die wirwar geen ongelukken gebeuren. Op de stoep, maar net zo goed midden op straat, zijn vrouwen bezig met bezem en vuilblik het zeldzame straatvuil op te vegen. Hier en daar valt mij een man op, gezeten op een vouwstoeltje en gekleed in een blauwe werkvest met rode armband. Tom vertelt me later dat het "wijkverantwoordelijken" zijn van de partij, die geen politiebevoegdheid hebben, maar alleen moeten toezien op de orde en discipline op straat. Spionnen dus.  In parken en op pleintjes zie je hier en daar een groepje mensen hun dagelijkse tai-chi oefeningen doen. We weten niet waar eerst kijken. 
Het is een paar honderd meter wandelen naar het Tian'anmenplein of het Plein van de Hemelse Vrede en de drukte wordt steeds groter. Plots staan we voor het immense plein waar zich talrijke historische gebeurtenissen hebben afgespeeld en waar meer dan eens een miljoen mensen verzameld waren. Een miljoen...bijna niet te geloven, maar als je op het immense plein staat, kan je er wel in komen. Iedereen herinnert zich de televisiebeelden van de studentenopstand in 1989 en vooral de moedige student die in zijn eentje een grote tank in bedwang wist te houden. China 16Het doet altijd iets speciaals met een mens wanneer je in levenden lijve op zo'n historische plaats staat. Het is alsof je je nu pas kan voorstellen hoe het allemaal moet geweest zijn. Op het plein wemelt het van de toeristen. Ook hier zien we de groepen met rode petjes achter het vlagje van hun gids aan lopen en in een lange rij geduldig aanschuiven voor een bezoek aan het Mausoleum van Mao Zedong. Het zijn mensen uit de provincies die zich in de partij verdienstelijk hebben gemaakt en daarvoor beloond worden met een reisje naar de hoofdstad. Hier beleven ze dus het hoogtepunt van hun uitstap. Ze zullen gedurende enkele seconden het gebalsemde lijk van hun Grote Roerganger kunnen aanschouwen. China 17De wachtrij is kilometers lang en wordt in toom gehouden door mannen met rode armband die met megafoons instructies geven. Voor  de buitenlandse toeristen zoals wij, is dit al een attractie op zich. Ook mooi om zien is hoe iedereen, alleen of in groep, poseert voor een foto en daarin doen de westerse toeristen niet onder voor de Chinese, ook wij niet. En dan moet natuurlijk de Poort van de Hemelse Vrede met de reusachtige foto van Mao op de achtergrond staan.

Terug naar 2008 China OVERZICHT

De Verboden Stad

Woensdag 8 oktober 2008 (2)
We wandelen het plein over en hebben ogen tekort, dus maar filmen en maar fotograferen ... Midden op het plein staat een reuzengrote Chinese lantaarn, versierd met rode en gele bloemen en aan de rand van het plein staan nog grote bloemenstructuren die herinneren aan de recente Olympische Spelen. Overal stralende gezichten. De Chinezen beschouwen hun aanwezigheid op deze plek blijkbaar als een hoogtepunt in hun leven. Ze fotograferen bij voorkeur zichzelf en hun kind  (ééntje maar natuurlijk, want meer mag niet van de wet!), China 18die enthousiast naar de fotograaf moeten wuiven. Ze zijn trouwens ook zeer trots als een buitenlands toerist een foto van hun kind wil maken. Hier en daar wandelt een soldaat in trage militaire pas over het plein om te laten zien dat de wet altijd en overal waakt. Bij de Poort van de Hemelse Vrede heeft de politiewacht zelfs een heuse parasol ter beschikking om zich te beschutten tegen de zon. Voor het eerst in mijn leven zie ik een officiële parasol, waarop niet "Coca-Cola" staat of iets dergelijks, maar "Police".  
Als we de indrukwekkende poort binnenwandelen staan we in de Verboden Stad. Dit enorme complex van gebouwen was eeuwenlang de verblijfplaats van de keizer en het politieke hart van China. De hele site is bijna 1 km lang en 750 meter breed. Doorheen verschillende poorten en tempels kom je op grote binnenplaatsen die aan elke zijde afgezoomd worden door een schitterende hal of paleis. Sinds kort is de hele restauratie afgewerkt en alle gebouwen schitteren in de zon met hun veelkleurig beschilderde gevels China 19en plafonds. De hoofdkleur is weliswaar het bloedrood van de muren, poorten en zuilen maar hier en daar blinkt het goud van de ornamenten.   Het is echter vooral de vorm van de daken met hun boogvormige dakpannen en hun elegant opkrullende daklijn, die aan het geheel die typische Chinese keizerlijke stijl geven. Terwijl Tom de uitleg geeft, staan we ademloos toe te kijken. Dit overtreft nog onze hoge verwachtingen en is zeker van het mooiste dat we ooit gezien hebben. En dat bij dit prachtige weer! Weinigen hebben het geluk de Verboden Stad tegen zó een stralend blauwe hemel te kunnen fotograferen. Christiane laat zich dan ook niet onbetuigd en zal uiteindelijk thuis komen met niet minder dan 185 foto's van de Verboden Stad alleen. 
Het meest indrukwekkende gebouw is de Hal van de Opperste Harmonie. Een lange trap leidt erheen met in het midden een witte marmeren plaat met gesculpteerde drakenkoppen. Hierover mocht destijds alleen de keizer gedragen worden. We kunnen ons nauwelijks voorstellen hoe men deze reusachtige monoliet hier ooit ter plaatse gekregen heeft, zeker niet als je weet dat hij van 3.000 kilometer ver over ijsblokken werd getransporteerd. Vóór de ingang staan kolossale bronzen vaten, die moesten zorgen voor een watervoorraad in geval van brand. In de winter werden ze trouwens verwarmd om ze ijsvrij te houden. We mogen de hal niet binnen, maar vóór de ingang verdringen de mensen zich om een glimp op te vangen van de imposante zuilengalerij en de prachtig gesculpteerde keizerlijke troon. Van hieruit heb je ook een mooi overzicht over de grote binnenplaats die plaats biedt aan 100.000 mensen. Met een beetje verbeelding kan je je de kleurrijke stoeten en ceremonieën voorstellen die hier ter ere van de keizer werden georganiseerd. Op het einde bereiken we ook het gedeelte van de stad waar "The Last Emperor" werd opgenomen, de beroemde spektakelfilm van Bernardo Bertolucci. China 20Ik herken onmiddellijk het straatje waar de laatste keizer Puyi, die jarenlang in zijn paleis werd opgesloten gehouden, met zijn fietsje rondreed. Tom vertelt ons dat Bertolucci de eer kreeg om als eerste in de Verboden Stad te filmen, op voorwaarde dat hij zelf dit gedeelte van het paleis restaureerde. Hier kunnen we ook een paar gebouwen binnengaan en een klein beetje een idee krijgen over het leven binnen de Verboden Stad. We bezoeken de vertrekken van de keizerlijke concubines maar voor een uitgebreider bezoek aan de rest van de paleizen, hebben we jammer genoeg geen tijd. Het is trouwens intussen middag en dus tijd voor de lunch.

Lamatempel

Woensdag 8 oktober 2008 (3)
De bus brengt ons naar een Wahaha restaurant (onomatopee voor een schaterlach). Wahaha is de grootste frisdrankenfabrikant van China maar ook een succesrijke restaurantketen, een echte hype. Ze hebben een samenwerkingsverband met Danone en worden ook in het Westen geprezen als geslaagde joint venture. Ze proberen het zelfs op te nemen tegen de machtige Coca-Cola Company. Het is een mooi en stijlvol restaurant met aan de ingang aquaria met levende vissen en kreeften. Ook deze keer komen er rare dingen op tafel zoals kippenpoten en varkensoren. Geen van beide kan ons echter bekoren.
Na het eten zetten we koers naar de Lama Tempel, ooit een keizerlijk paleis, maar in de 18e eeuw geschonken aan de Tibetaans-Boeddhistische monniken. China 22Later op de reis zullen we nog beter kennis maken met deze godsdienst, maar hier krijgen we alvast een voorsmaakje. En wat voor één... deze tempel behoort toch wel tot de musts voor elke Beijing-bezoeker. We komen binnen langs een grote, fraai versierde poort en ontwaren tussen het groen al gauw de geel en groen geglazuurde daken. Vóór de tempel offeren talrijke gelovigen wierookstokjes waardoor er rond het hele complex een lichte rook hangt. De vele gebedsvlaggetjes, die zo typisch zijn voor de Tibetaanse tempels, dragen bij tot de speciale, wat mystieke sfeer. Op een bankje zit een monnik met een rode monnikskap. In het Tibetaans Boeddhisme zijn er twee grote strekkingen: de roodkap- en de geelkapmonniken en beide dragen een opvallen grote kap op het hoofd. China 23We wandelen rond de tempel en staan in bewondering voor de pracht van de hoge gebouwen. In de grootste tempel staat een reusachtig houten boeddhabeeld van 26 meter hoog. Men beweert dat het uit één boomstam gehouwen is, maar dat lijkt me zeer onwaarschijnlijk. Ook Tom heeft moeite om het te geloven, maar hij beweert dat alle bronnen dit bevestigen. Ik vraag me af waar zo een grote bomen groeien. In de tempels staan honderden verschillende boeddha's afgebeeld en er hangen foto's van de diverse hogepriesters of lama's; alleen de huidige Dalai Lama ontbreekt natuurlijk. Op de meeste daken staat een reeks kleine beeldjes. Het eerste beeldje is altijd een kip met een mannetje op haar rug en het laatste is een groter formaat en stelt een draak voor met de horens van een stier. Tussenin zitten de zonen van Boeddha. Hun aantal varieert naargelang de belangrijkheid van de plek. Alleen op de keizerlijke gebouwen staat het maximale aantal van 9. Bij minder belangrijke gebouwen zijn er minder, soms zelfs maar eentje. Verder zullen we zien dat het getal 9 een heilig getal is en voorbehouden aan de keizer. China 24Zo vind je dus alleen maar op keizerlijke gebouwen alle 9 zonen van Boeddha. In de Verboden Stad zagen we zelfs een reeks van 10, maar het laatste beeldje was een aapje, waarvan ik de betekenis niet ken. Bij het verlaten van het park springen we even het souvenirwinkeltje binnen. Alles is er vrij duur en ik ben benieuwd wat het fotoboek over de Verboden Stad, dat ik daarnet op straat kocht voor 20 Yuan (ze vroegen er 50 voor) hier kost. Ik kan mijn ogen niet geloven: 280 Yuan!! Het verschil is zó groot dat ik begin te twijfelen aan mezelf. Ofwel heb ik verkeerd gezien, ofwel heb ik een illegale kopie gekocht. Het zal het laatste wel zijn zeker?

Terug naar 2008 China OVERZICHT

De hutongs

Woensdag 8 oktober 2008 (4) 
Het is nog altijd prachtig weer en behoorlijk warm. We rijden naar de hutongs, of de oude volkswijken met hun smalle steegjes en kleine huisjes. De meeste oude wijken hebben plaats moeten maken voor moderne hoogbouw, maar er blijven er toch nog een paar over. Sommigen beweren dat ze enkel voor het toerisme zijn bewaard gebleven en er zijn dan ook veel toeristen. Voor ons staat een tochtje per riksja op het programma. China 25Per koppel nemen we plaats in één van de klaarstaande voertuigen en zo trekt onder enig gegiechel een colonne van 11 riksjas de hutongs in. Onze tengere chauffeur blijkt een taaie te zijn want hij trekt met opvallend gemak zijn voertuig mét het respectabele gewicht van zijn twee passagiers op gang en peddelt vlot door de smalle straatjes. Na een kwartiertje bereiken we een rivier waarlangs aantrekkelijke terrasjes met al te luidruchtige muziek de toeristen trachten te bekoren. Vruchteloos blijkbaar want er zitten alleen maar enkele Chinezen van hun thee te genieten. Wij maken een wandeling langs de winkeltjes en maken gretig enkele pittoreske foto's. China 26Het typische van de hutongs is dat de huizen hier gegroepeerd zijn rond ommuurde binnenkoertjes, waar verschillende gezinnen samen leven. Het aantal elektriciteitstellers aan de ingangspoort verraadt hoeveel gezinnen er achter het poortje schuil gaan. Boven de poort kan je trouwens aan het aantal zegelrollen ook zien wat de status was van de oorspronkelijke bewoner. Er is trouwens nu nog steeds een aanzienlijk verschil in luxe en omvang merkbaar. Nu beschikken de meeste huisjes over water en elektriciteit, maar toiletten en bad zijn nog altijd openbaar. Iedere morgen is het er aanschuiven om aan de beurt te komen. Even verder staat onze riksja ons weer op te wachten. Hij brengt ons nu naar één van de huisjes waar de vrouw des huizes ons een eenvoudig, maar lekker avondmaal zal bereiden. De groep is net iets te groot om in de kleine huiskamer rond de tafel plaats te nemen en samen met onze gidsen en Johan en Rita, nemen wij plaats in een achterkeukentje, 'toile cirée' op tafel net zoals vroeger bij ons. Een en ander doet mij trouwens aan mijn jeugd denken, toen ook bij ons het leven van veel mensen zich niet in hun woonkamer, maar in een klein bijgebouwtje afspeelde. Het eten wordt bereid in een piepklein keukentje waar een grote wok staat te dampen en te sputteren. Ook de man des huizes is flink in de weer om ons te bedienen. 
Na het eten gaat het in volle vaart terug naar de bus, zigzaggend en voortdurend bellend tussen voetgangers, fietsers en andere riksja's. Even komen we zelfs in een lichte aanrijding met een tegenkomende riksja, maar daar blijken beide bestuurders zich niets van aan te trekken. We hebben niet veel tijd te verliezen, want om 19 uur moeten we in The Red Theatre zijn waar ons een Kungfu-show te wachten staat. Bij de bus staan verschillende straatverkopers ons op te wachten om ons souvenirs te verkopen: boeken, poppetjes en... 'échte' Rolex-uurwerken, of "Lolex" zoals ze hier zeggen. We maken er een beetje een spelletje van bieden en afbieden van, maar het kost ons veel moeite om ze af te schudden. De bus laat even op zich wachten, maar ondanks het drukke verkeer komen we toch tijdig aan bij het Red Theatre. Het is intussen donker en de kleine parking vóór het theater staat al vol autocars. China 27Onze bus kan zich er toch nog met veel moeite tussenwringen en we stappen het theater binnen. De hele voorgevel zit verscholen achter een geordend netwerk van rode latten en met de spots erop geeft het geheel een mooi effect en zelfs enige allure. Voor de rest is de hele vertoning een nogal slappe en vooral commerciële bedoening, al moet gezegd dat sommige kungfu- en karatestoten indrukwekkend zijn en de choreografie best wel te genieten is. De show vertelt het verhaal van een klein jongetje dat wordt opgenomen door monniken en geleidelijk uitgroeit tot abt. We leren dat Kungfu niet alleen een gevechtssport is, maar een cultuur van extreme lichaamsbeheersing die ook door monniken werd beoefend. Ik vind het vooral Chinese stoerdoenerij en het is niet echt mijn ding. Ook het enthousiasme van de rest van de groep is eerder matig. De hele vertoning heeft anderhalf uur geduurd en dat was toch wel iets te lang naar mijn smaak. 
Op de terugweg krijgen we een indruk van Beijing by night. We rijden langs heel drukke brede boulevards en grote chique hotels. Eén ervan, The Legend, is een mastodont in pure Las Vegasstijl met chique limousines voor de deur. Het is splinternieuw en ook Tom ziet het voor het eerst. Hij wijst ons ook op het grootste shoppingcenter ter wereld, althans tot voor kort, want blijkbaar begint ook hier de economie wat te sputteren: in de 5 hoge blokken zijn momenteel nog slechts de 5 eerste verdiepingen in gebruik. Het is 21.30 uur als we aan het hotel aankomen en iedereen trekt meteen naar zijn kamer. Het was immers een zéér gevulde en lange dag en iedereen is moe. De zon heeft ons een beetje roodgebrand. Het was uitzonderlijk mooi weer vandaag, maar voor morgen zijn de vooruitzichten iets minder: 9 à 20°. Zo goed als vandaag zal het dus waarschijnlijk niet worden, maar ja... twee opeenvolgende heldere dagen kan waarschijnlijk niet in Beijing.

Terug naar 2008 China OVERZICHT